شما را ( از مدينه ) بيرون كنند ، ما نيز با شما بيرون خواهيم رفت و هرگز از هيچ كس در بارهء شما اطاعت نخواهيم كرد ؛ و اگر با شما پيكار شود ، ياريتان خواهيم نمود » ، خداوند گواهى مىدهد كه منافقان دروغ مىگويند . اگر آنها را بيرون كنند با آنان بيرون نمىروند ، و اگر با آنها پيكار شود ياريشان نخواهند كرد ، و اگر ياريشان كنند ( در گير و دار جنگ ) پشت به ميدان كرده فرار مىكنند ( و استقامت به خرج نخواهند داد ) سپس كسى آنان را يارى نمىكند . قابل توجّه اينكه : قرآن در اينجا از جملهء « اسْتَوْقَدَ نَاراً » استفاده كرده است ، يعنى آن‌ها براى رسيدن به « نور » ، « نار » استفاده مىكنند ؛ آتشى كه هم دود و هم خاكستر و هم سوزش دارد ، در حالى كه مؤمنان از نور خالص و چراغ روشن و پرفروغ ايمان بهره مىگيرند . منافقان گرچه تظاهر به نور ايمان دارند امّا باطنشان نار است ، و اگر هم نورى باشد ضعيف است و كوتاه مدّت . اين نور مختصر ، يا اشاره به فروغ وجدان و فطرت توحيدى است و يا اشاره به ايمان نخستين آنهاست كه بعداً بر اثر تقليدهاى كوركورانه و تعصّب‌هاى غلط و لجاجتها و عداوتها ، پرده‌هاى ظلمانى و تاريك بر آن مىافتد ، نه تنها يك ظلمت بلكه به تعبير قرآن « ظلمات » . و همين‌هاست كه چشم بينا و گوش شنوا و زبان گويا را سرانجام از آن‌ها خواهد گرفت ، چرا كه سابقاً هم گفتيم ادامهء راه غلط تدريجاً نيروى تشخيص و درك انسان را ضعيف مىكند تا آنجا كه گاهى حقايق را وارونه مىبيند ، نيك در نظرش بد ، و فرشته ، ديو ، خودنمايى مىكند . به هر حال اين تشبيه در حقيقت ، يك واقعيّت را در زمينهء نفاق روشن مىسازد ، و آن اينكه نفاق و دو رويى براى مدّت طولانى نمىتواند مؤثّر واقع شود . ممكن است منافقان براى مدّت كوتاهى از مزاياى اسلام و مصونيّتهاى مؤمنان برخوردار شوند و از رفاقت پنهانى با كفّار نيز بهره گيرند .